. . . waar komen die dan vandaan . . .

Arnhem - Rheden

Hoe zou het weer vandaag zijn? Die vraag heeft ons de laatste dagen wel bezig gehouden. Het viel beslist niet tegen. Slechts een paar kleine momenten viel er wat regen. We starten in Arnhem en lopen achter het Openluchtmuseum het bos in. Nog vroeg in het jaar af en toe zien we het eerste groen tevoorschijn komen. Bij knooppunt Waterberg passeren we de A50 en A12. We lopen verder en komen bij de fietsbrug om de A50 over te steken. Aan de andere kant komen bij het Nationaal Verstrooiterrein Delhuyzen. Een bijzonder glooiend natuurgebied met heidevelden en bossen. Een gebied dat gebruikt wordt om de as van overledenen uit te strooien. Links van de ingang ligt het grote monument voor het Onbekende Kind. Regelmatig komen we in het bos stuwwallen tegen. We komen bij Kasteel Rosendael. Graaf Reinout I van Gelre stichte dat in het begin van de 14e eeuw. Diverse bijgebouwen dateren uit latere tijd, het park is in 1836 aangelegd en voorzien van barokke elementen o.a. de schelpengalerij en de bedriegertjes. Als we het bos verlaten nemen we het Kerkpad en gaan het Rozendaalsche Veld op.


De wind waait flink over de open vlakte. We krijgen trek in wat hartigs en besluiten om in een kuil de soep aan te spreken. We zitten zo heerlijk uit de wind. Als we even later omhoog komen en het pad weer op gaan komen er net een paar wandelaars aan. We zie de verbaasde blikken op hun gezicht . . . waar komen die vandaan? Het heidegebied ligt bovenop een stuwwal die meer dan 100 meter hoog is. Bij de brandtoren klimmen we naar de eerste omloop. Hoewel niet extreem hoog heb je een mooi uitzicht over het gebied.


Het gebied hierna is sterk glooiend en uitermate fraai. We komen op de Posbank. Genoemd naar de voorzitter van de wielrijdersbond. Vanaf dit punt heb je prachtige vergezichten. Het is hier een drukte van belang bij de uitspanning die in 2002 gebouwd is ter vervanging van de afgebrande kiosk uit 1951. Binnen gaan we wat drinken en staan verbaasd te kijken naar de professionele racefietsen die men daar gestald heeft. Na de stop gaan we verder en dalen en stijgen verder, links van ons de schaapskudde. Voor de schaapkooi links en zo het laatste stuk langs o.a. het bezoekers centrum dat aan de rand van dit natuurgebied Veluwezoom gevestigd is, naar de auto die in Rheden staat te wachten.

. . . dan moet je naar de buienrader kijken

Otterlo - Arnhem

De buienrader is heilig! Volgens de heren kan ik mijn app op de telefoon beter meteen maar weggooien. Zo van acht tot drie geeft hij 90% kans op regen en daarna wordt het steeds iets beter. Nee, hoor die app . . . . We gaan vandaag van Otterlo naar Arnhem lopen. Nee hoor, als we er zijn dan is de regen zo over. Volgens de buienradar is de bui omstreeks half 10 over. We rijden onverstoord door en brengen de eerste auto naar het eindpunt, dan door naar Otterlo. Onder de klep van de auto drinken we eerst een bakkie koffie. Dan gaan we op stap. Een kaartje kopen en dan het park in. Het eerste stuk is er heuvelachting, flink klimmen en weer naar beneden. Een mooi stukje. Na verloop van tijd wordt het terrein vlakker en lopen we door het rustgebied voor grofwild. We gaan er dan ook vanuit dat we nog wat zullen zien. Dan staan we voor de omheining van het Jeneverbesreservaat. Een wonderlijk stukje natuurschoon. Kronkelige paadjes met soms een nauwe doorgang. Het raster dat er om heen staat moet de struiken, die soms honderden jaren oud zijn, beschermen tegen het wild.


De Veluwe is op een dag als vandaag grauw en troosteloos. Zeker als we over het Oud-Reemsterzand lopen. Door de nattigheid laten we flinke sporen achter, in tegenstelling tot de fijne prenten van reeën. Ook bij het bosje van Staf zien we geen wild. In eens rolt er een bal langs . . . . ha Erik heeft de kloot meegenomen. Even wat afleiding, gelukkig is het nu redelijk droog. Op het pad is dat niet het geval, regelmatig moeten we om grote plassen heen. Dan breekt heel even de zon door. Vlak voor we het park uitlopen komen we langs een groot betonnen gebouw dat het rijksarchief blijkt te zijn. Het kolossale gebouw doet dienst als hulpdepot. De bouw hiervan begon in 1942 en werd later door de Duitser gevorderd.


Dan lopen we door de poort van het park. Bij de kassa drinken we ons kopje soep op even schuilen onder de luifel die over de breedte van het gebouwtje gemaakt is. We lopen verder door bos, schuilen is er niet er bij met de kale kruinen. Bij Groot Warnsborn zien we een helder beekje lopen met diverse watervalletjes. Ergens hier zijn we verkeerd gelopen en kwamen op een heel vreemd punt uit. Na wat oriënteren vinden we de juiste route en lopen terug naar de auto.

EveryTrail - Find hiking trails in California and beyond

Wat heet . . . wild ;)

Schaarsbergen - Otterlo

We hebben er echt naar uitgezien om het pad te gaan lopen. Vandaag was het zover en we hebben het wel getroffen met dit weer. Een heerlijk zonnetje en toch ook zo warm dat 's middags de jassen uit konden. We zouden Schaarsbergen - Otterlo lopen, een hele dag door het park de Hoge Veluwe. Voor ons doen konden we pas laat van start omdat het park pas om 9 uur open gaat. Het is nog frisjes en we zien dat terugkomen in de natuur. Bedauwde spinnenwebben, mistnevel en berijpte heide. Toch is het zonnetje al duidelijk aanwezig. Lange schaduwen gaan met ons mee. We lopen achter de Reinouthoeve langs. Oorspronkelijks een Duitse hangar die in 1940 gebouwd werd. Uit tactische overwegingen kreeg hij het uiterlijk van een boerderij. De natuur laat de tekenen van de herfst zien. De kleuren van het blad en paddenstoelen, laag bij de grond of hoog in een boom.


We lopen door een afwisselend gebied en steken dan het Deelense veld over. Een gebied met veel water. De bodem heeft hier een ondoordringbare laag in de bodem. Deze watertjes waren van groot belang. Drinkwater voor de schaapskudden die hier liepen. We merken het aan de grote plassen die het pad volledig versperden. De sporen in het pad veranderen in miniatuurriviertjes, het water loopt in grillige vormen naar het lager gelegen punt. De Deelense was ligt direct aan het pad. Hier werden de schapen voor het scheren gewassen.


Na dit gebied komen we weer in een bosachtig deel. We hopen, tegen beter weten in, nog wat wild tegen te komen. Tegelijk weten we ook wel dat die dieren ons gepraat van kilometers ver al horen, bovendien lopen we hier op het verkeerde moment van de dag. De sporen die we tegenkomen geven aan dat ze hier wel degelijk langs komen. Het enige "wild" wat we tegenkomen is een Hazelworm die een veiliger heenkomen zoekt. Een dunne, pootloze, hagedis met een stompe staartpunt.


Na enige tijd komen we bij het Jachtslot Sint Hubertus aan. Het bouwwerk dat door Berlage ontworpen is heeft de vormen van een gewei. Aan de grote vijver zitten mensen te genieten van het heerlijke najaarzonnetje. Als we om de grote vijver heen zijn krijgen we een stuk vlonderpad over een nat deel. De bossen waar we komen kenmerken zich door stuwwallen. We lopen over de ruggen heen en worden een aantal keren verrast door het uitzicht over het Otterlose Zand.


Als we bij het Kröller-Müller museum komen laten we ons verleiden voor iets koels en gaan verder. We nemen de omleiding die in de bronsttijd gebruikt wordt en lopen door de bosstrook langs de weg naar de uitgang van het park.

De grote drie....

? Het zijn de drie grote zoogdieren die op de Veluwe voorkomen. Aan deze drie heeft de Veluwe ook zijn faam als uniek natuurgebied. Het edelhert, het ree en het wilde zwijn. Alle drie kom je ze daar tegen. Het is zelden dat je het edelhert tegenkomt tijdens een wandeling. Maar in de vroege ochtend net na zonsopgang of 's avonds als de zon net onder is heb je wel eens kans dat je hun pad kruist. De beste kans om ze te spotten is aan de rand van het rustgebied waar diverse wildkansels, wildschermen en observatietableaus liggen.

De wilde zwijnen zijn minder schuw. In de nazomer als er een tijd lang niet meer op hen gejaagd is, als de vakantiedrukte voorbij is kun je ze treffen. Soms staan ze te wroeten in de grond zonder acht op de voorbijganger te slaan. De groep reeën die op de Veluwe huist is bijna 5x zo groot als de groep edelherten. De kans om die te treffen ligt dus hoger. Onvoorspelbaar kan het dier ineens voor je staan. Naast de grote drie leven er ook damherten en moeflons. Ze leven met een veel kleinere groep op de Veluwe. Het damhert, dat tot de jaren 80 nog als een exoot te boek stond, kwam tot de laatste ijstijd nog in europa voor. Naast de 300 damherten die op de Veluwe leven komen ze ook in enkele duingebieden voor. De moeflon is een wilde schapensoort die op enkele eilanden in de middelandse zee voorkomt. Het is in 1921 door het echtpaar Kroller-Müller naar Nederland gebracht en uitgezet als jachtwild.
Meer over het wild is te lezen op de pagina van vereniging Het Edelhert die zich inzet voor de kwaliteit van het leefgebied van dit wild.
De foto komt van Dreamstime.

Geen "rechte lijn"

De opzet van de route is anders dan het Pieterpad en het Havezathepad. Als we de route bekijken is het net een kluwen draad en niet de "rechte" lijn zoals de beide andere routes. Het Veluwe Zwerfpad wordt gekenmerkt door een knooppunten structuur. Je bent vrij om te kiezen welke route je op een willekeurig knooppunt oppakt. Zo kun je ook je eigen route's bepalen en combineren. De wandelgids is als één lijn beschreven. We lopen dan in principe van Arnhem naar Arnhem Omdat het Veluwe Zwerfpad een streekpad is hebben we te maken met de standaard markeringen die in dit geval geel met rood zijn. Alleen de kleur is anders dan we gewend zijn voor de rest blijft alles bij het oude.

Alleen de Veluwe maar?

Het begin van de route laat een wereld van verschil zien. De groene, met beken en vijvers voorziene landgoederen van Sonsbeek die langzaam overgaan in de droge zandvlakten tussen Otterlo en Beekbergen. Een geheim dat zich verschuild in de ondergrond. De Veluwe die gezien kan worden als een grote bult met zand en grind waar het regenwater moeiteloos doorheen zakt. Steeds dieper de ondergrond in tot op de ondoorlaatbare laag die wel 100 mtr onder de oppervlakte kan liggen. Het gefilterde water wat zich daar verzameld is tientallen meters hoog. Het grondwaterpeil ligt zodoende in de Veluwe ongeveer 20 - 40 mtr boven NAP. In enkele dalen ligt het dus vlak aan de oppervlakte en sijpelt het soms zo uit de grond. Voor de bewoners was dat water van levensbelang. Vanaf de middeleeuwen wordt het gebruikt als energiebron. Rond 1700 waren er wel 174 papiermolens in bedrijf, tweehonderd jaar later zijn er nog maar 5 over.

Anderhalve eeuw geleden was het ondenkbaar dat men, als vreemdeling zonder ervaren gids, zich tussen Hoenderloo en Otterlo zou begeven. Een grote vlakte met heide en stuifzand, geen enkele beschutting als de wind het zand deed opwaaien. In deze woestijn was slecht een plekje groen: Landgoed de Pampel, ontgonnen in de 16e eeuw. In tegenstelling tot de omringende grond was de Pampel particulier bezit. De ontginning bleef bestaan en breidde uit. Het is omstreeks 1850 als er meer woeste grond op de Veluwe ontgonnen word. De boeren en buurtschappen zien zich genoodzaakt, willen ze het hoofd boven water houden, gemeenschappelijke grond te verkopen aan vermogende lieden. Geleidelijk word de grond ontgonnen en komen er gevarieerde bossen voor terug. De steenrijke ondernemer Kröller die van de firma Müller & Co een wereldwijde multinational weet te maken en getrouwd is met Helene Müller bezitten een buitenverblijf is Harskamp. Door de aankoop van landgoederen en aangrenzende woeste stukken grond is zijn grondgebied in 1921 bijna 6000 ha. Anton Kröller was niet van plan om zijn domein te ontginnen voor bos- en landbouw maar richtte het in als jachtgebied. Aan de noordkant laat hij door Berlage een indrukwekkend jachthuis bouwen. Als in 1920 alles klaar is laat Kröller wild aanrukken: edeleherten uit Schotland, Oost Duitsland en Polen, zwijnen uit Duitsland en Hongarije en moeflons uit Luxemburg. Helene zag in hun landgoed een goede plek om haar uitgebreidde kunstcollectie ten toon te stellen. Op het moment dat ze besluit om een groter museum te bouwen slaat de recessie toe en verdwijnt het enorme vermogen als sneeuw voor de zon. Ze schenkt de collectie in 1928 aan de staat met de voorwaarde er een passend museum voor te bouwen, in 1933 volgt een vergelijkbare constructie voor het landgoed zelf.
Doordat de grote stroom van toeristen voornamelijk afkomen op de grote trekpleisters als het Kröller-Müller museum en het jachtslot zijn andere delen van de Veluwe heerlijk rustig. Routes voor automobilisten, fietser en wandelaars kruisen elkaar nauwelijks. Ieder heeft zo zijn eigen ruimte en die ruimte wordt niet beperkt door de gebaande paden, met uitzondering van de rustgebieden voor het wild. De rust en de stilte beleef je een stuk intenser net buiten de gebaande paden.
Al met al een heleboel historie over de Veluwe, zeg maar een stukje Veluwe want er is veel meer. Wat te zeggen over het Kroondomein of de Veluwe zoom. Benaderd vauit het zuiden doet het buitenlands aan. De hoogten die zo'n zeventig meter uitsteken boven de uiterwaarden van de rivier. Een stuwwal die nog uit de ijstijd stamt. Dan zijn er nog de verschillende heide gebieden zoals de Ermelose heide of de Gortelse heide, de zandvlakten het Wekeromse zand of het Kootwijkerzand. Of de mysterieuze sfeer die er in het Speulder- en Sprielderbos heerst. Kortom er valt veel te beleven op de Veluwe.
Wil je meer lezen? Koop dan de wandelgids van het Veluwe Zwerfpad.

Ieder jaargetijde anders

Nog even en we zijn toe aan een nieuw wandelproject. Henk had al eens geopperd om over de Veluwe te wandelen. Maar kon bij de LAW's niets vinden tot we bij de streekwandelpaden het Veluwe Zwerfpad tegen kwamen. We gaan midden 2011 beginnen met 357 km over de Veluwe te struinen. Vanuit alle kanten en in alle windrichtingen gaan we lopen, wandelen over de "Eindeloze Veluwe". Of we daadwerkelijk ook wild tegen komen dat blijft natuurlijk de vraag. Inmiddels kunnen we ons al gaan voorbereiden op de route.